 |
|
FFEITHIAU
DIDDOROL AM LLAETH Y LLAN |
|
|
|
|
Yma yn llaethdy
Llaeth y Llan, ers llawer dydd, y cychwynnwyd un o ysgolion deithiol
Griffith Jones Llanddowror a barhaodd o 1746 hyd at 1756 gan gyflwyno
dysg i 30 o fyfyrwyr ; y lle cyntaf i gyflwyno gwersi addysg ym mhentre
Lannefydd (Griffith Jones 1683 -1761, efengylydd o Sir Gaerfyrddin
, arloeswr ym myd addysg, bu’n gyfrifol am sefydlu 3,000 o ysgolion
teithiol mewn cyfnnod o 25 mlynedd drwy Gymru gyfan) Ei fwriad oedd
cyflwyno ddysg i alluogi y Cymru i ddarllen y Beibl er mwyn achub
eu heneidiau. Bellach , iogwrt blasus a maethlon a gynhyrchir yma
er iechyd a mwyniant corfforol . |
|
|
|
|
|
Tybed ai yma
y cafodd Twm o’r Nant (1710-1810) a anwyd i deulu tlawd ym Mhen Porchell
Isa gerllaw, ei addysg cynnar ? Gall fod! ‘Roedd Twm yn llenor arbennig.
A’r hawl i’w alw yn Shakespeare Cymru yn seiliedig ar yr anterliwtiau
a gyfansoddodd (a’u perfformio o drwmbal ei wageni coed yn y ffeiriau)
yn herio’r awdurdodau anfoesol ei ddydd. |
|
|
|
EIN
PENTREF |
|
|
|
Pentre
rhyfeddol yw Llannefydd : yma ceir unigedd , eto nid yw ymhell
o gyfleusterau trefi glannau’r mor a Dyfryn Clwyd . Wedi’r cwbwl
onid ar y ffordd yma aeth y coits fawr ar ei thaith o Lundain
i Ynys Mon cyn dyddiau Thomas Telford a’r A5 ? |
|
|
|
| Ar
ben Mynydd y Gaer, milltir o’r pentre , y trigai dynoliaeth
3000 o flynyddoedd yn ol. Erbyn hyn mae’n le gwych i gerdded
ar hwyrddydd o haf – pecyn o iogwrt yn eich cod a chan
yr adar man i lonni’r galon! |
|
 |
|
|
|
|
 |
|
Nid
yw Berain ymhell – cartref Catrin , Mam Cymru fel y gelwir
–disgynydd i Hari 1V a pherchen cartre’r Tuduriaid ym
Mhenmynydd ym Mon.
Priododd pedwar gwaith – pob un ymlith y dynion mwyaf
cyfoethog a dylanwadol ei dydd ; does ryfedd i feirdd
ei chyfnod ganu ei chlodydd !
Richard Clwch - bancar marchnadol ac adeiladydd : cynrhychiolydd
ei mawrhydi Elizabeth 1 (gyda Syr Thomas Gresham) yn Antwerp
- prif canolfan arian y byd yn yr adeg honno , oedd ei
ail wr.
Ef fu’n bennaf gyfrifol am lwyddiant economaidd y deyrnas
yn nyddiau Elizabeth , yntau hefyd sefydlodd y Cyfnewidfa
Stoc yn Llundain wedi ei batrymu ar y Boerse yn Antwerp.
Yn y parthau yma o Gymru fe gododd plasau gwych yn seiliedig
ar yr hyn a welodd yn yr Iseldiroedd. ’Roedd Clough Williams
Ellis yn ddisgynnydd iddo , yntau yn cydnabod y cysylltiad
teuluol , a’r traddodiad o elwa ar yr hyn a welodd ar
y cyfandir ,trwy gynllunio Portmeirion y pentre Eidalaidd
yng Ngwynnedd. |
|
|
|
|
| Ond
megis ddoe yw hyn o’i gymaru a Nefydd y sant a gofir yma
o’r cyfnod Celtaidd . Nepell o eglwys y plwy (13 ganrif)
bu ei chell o oes y seintiau. Ac oddimewn i’r eglwys y
tybid y gorweddai Catrin. |
|
 |
|
|
|
|
 |
|
Rhyfeddach
fyth yw yr ogofau ar draws y dyffryn yng Ngefnmeiriadog
lle bu Syr William Boyd – Dawkins ( yn y 19 ganrif) a
Dr Stephen Green yn lled diweddar yn cloddio. Yno darganfuwyd
gweddillion o gyfnod pan y troediai anifeiliaid annisgwyl
yma megis hippo, rheino a’r arth flewog . Ac er y syndod
fwyaf yn y cyfnod olaf un, gweddillion dynol – sef dant
plentyn yn dyddio yn ol 250,000 o flynyddoedd!
|
|
|
|
|
| Heddiw
cartref yw Llannefydd i lawer o’r rhai sy’n gweithio i
gynhyrchu iogwrt Llaeth y Llan. Ond cofier hefyd dyma
le gwych i aros am ysbaid o wyliau i grwydro neu i olrain
yr henebion lleol. A manteisio i alw i mewn i weld Gareth
a Falmai Roberts wrth eu gwaith ; a treulio orig yn eu
gerddi ysblennydd. |
|
 |
|
|
|
|
|
|
